Nhiều phụ nữ trở nên dễ cáu gắt, lo âu, buồn bã trước kỳ kinh, sau sinh hoặc tuổi tiền mãn kinh mà không hiểu nguyên nhân đến từ đâu. Thực tế, sự dao động nội tiết tố có thể tác động trực tiếp đến não bộ và cảm xúc.
Khi hormone tác động trực tiếp đến cảm xúc
Nhiều phụ nữ từng có cảm giác mình không còn là mình vào những ngày trước kỳ kinh, sau sinh, khi bước vào tuổi 40 hay trong giai đoạn căng thẳng kéo dài. Chỉ một câu nói vô tình, một việc nhỏ không như ý cũng có thể khiến họ bật khóc, nổi nóng hoặc rơi vào cảm giác bất an không rõ nguyên nhân. Những thay đổi đó không đơn thuần là nhạy cảm quá mức hay tính khí thất thường mà đôi khi là phản ứng của cơ thể trước sự dao động nội tiết tố.
Estrogen và progesterone không chỉ liên quan đến khả năng sinh sản mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động của não bộ. Estrogen có liên quan đến serotonin và dopamine, hai chất dẫn truyền thần kinh giúp tạo cảm giác vui vẻ, bình tĩnh và ổn định cảm xúc. Khi estrogen giảm, lượng serotonin cũng giảm theo, khiến phụ nữ dễ lo âu, buồn bã, thiếu năng lượng và dễ bị kích thích hơn.
Trong khi đó, progesterone thường được xem như liều thuốc an thần tự nhiên của cơ thể. Hormone này giúp làm dịu hệ thần kinh và cải thiện chất lượng giấc ngủ. Khi progesterone suy giảm, phụ nữ dễ mất ngủ, ngủ không sâu, thức giấc giữa đêm. Tình trạng thiếu ngủ kéo dài lại tiếp tục khiến tâm trạng tệ hơn, làm tăng cảm giác bực bội, nóng nảy và mất kiểm soát cảm xúc.
Vì sao phụ nữ dễ cáu gắt trước kỳ kinh, sau sinh và tuổi tiền mãn kinh?
Tuần trước kỳ kinh là thời điểm nhiều phụ nữ cảm thấy mình trở nên khó ở nhất. Đây là lúc estrogen và progesterone đồng loạt giảm xuống, dẫn đến hội chứng tiền kinh nguyệt (PMS). Một số người thấy đau đầu, căng tức ngực, thèm đồ ngọt, trong khi nhiều người lại trở nên nhạy cảm, dễ nổi nóng, dễ tổn thương hoặc khóc vô cớ.
Sau sinh cũng là một giai đoạn nội tiết biến động rất mạnh. Nồng độ estrogen và progesterone vốn tăng cao trong thai kỳ giảm nhanh chóng chỉ trong vài ngày sau khi sinh con. Cùng với áp lực chăm em bé, thiếu ngủ và sự thay đổi cuộc sống, nhiều phụ nữ cảm thấy mình trở nên cô đơn, dễ tủi thân, lo lắng hoặc kiệt sức về mặt tinh thần.
Tiền mãn kinh và mãn kinh là giai đoạn nội tiết thay đổi kéo dài nhất. Khi buồng trứng giảm sản xuất estrogen, phụ nữ không chỉ gặp các triệu chứng như bốc hỏa, tăng cân, mất ngủ, khô da mà còn thường xuyên cảm thấy lo âu, dễ cáu gắt và buồn bã vô cớ. Nhiều người mô tả rằng họ không còn đủ kiên nhẫn như trước, cảm thấy dễ bị áp lực và khó giữ cân bằng cảm xúc.
Theo Heather Hirsch, bác sĩ nội khoa chuyên điều trị mãn kinh, từng giảng dạy tại Harvard Medical School, hormone không chỉ là vấn đề sinh học mà còn định hình cách phụ nữ suy nghĩ, cảm nhận và phản ứng với cuộc sống. Bà cho rằng những thay đổi nội tiết trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh thường bị xem nhẹ, trong khi chúng có thể ảnh hưởng rất lớn đến tâm trạng, giấc ngủ và chất lượng sống của phụ nữ.
Những thay đổi về hormone không chỉ ảnh hưởng đến ngoại hình hay chu kỳ kinh nguyệt mà còn khiến phụ nữ dễ mất ngủ, nóng nảy, bất an và cảm thấy không còn là chính mình.
Không nên xem đây là điều phải chịu đựng
Căng thẳng kéo dài có thể khiến tình trạng rối loạn nội tiết nặng hơn. Khi stress, cơ thể sản sinh nhiều cortisol. Nếu cortisol duy trì ở mức cao trong thời gian dài, hoạt động của trục não bộ – tuyến yên – buồng trứng sẽ bị ảnh hưởng, làm các triệu chứng như mất ngủ, lo âu, nóng nảy và dễ cáu gắt trở nên trầm trọng hơn.
Tuy nhiên, những thay đổi cảm xúc này không nên bị xem là tính khí thất thường hay điều mà phụ nữ phải âm thầm chịu đựng. Nếu cảm giác lo âu, buồn bã, cáu gắt kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng đến học tập, công việc hoặc các mối quan hệ, phụ nữ nên đi khám chuyên khoa nội tiết, sản phụ khoa hoặc tâm lý để được đánh giá đầy đủ.
Ngủ đủ giấc, vận động đều đặn, hạn chế caffeine, giảm stress và duy trì chế độ ăn lành mạnh có thể giúp cơ thể ổn định hormone tốt hơn. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc liệu pháp hormone hoặc hỗ trợ tâm lý để giúp người bệnh lấy lại sự cân bằng.
Vienne (Theo Health by Heather Hirsch, Harvard Health)
0 Comments