(Tinsao.net) – Từng nổi danh là ngôi làng giàu có bậc nhất xứ Kinh kỳ với những biệt thự 2-3 tầng kiến trúc Pháp, làng Cựu (xã Chuyên Mỹ, huyện Phú Xuyên) ngày nay như một “bảo tàng sống”, lưu giữ vẻ đẹp hoài cổ và những giai thoại về nghề may âu phục đệ nhất một thời.
Nằm cách trung tâm Hà Nội hơn 40km về phía Nam, làng Cựu (trước đây thuộc xã Vân Từ) mang một vẻ đẹp khác biệt so với những làng quê Bắc Bộ thông thường. Dù nằm gần đường quốc lộ đông đúc, ngôi làng vẫn giữ được nét bình yên, nhuốm màu thời gian. Điều khiến làng Cựu trở nên đặc biệt không chỉ là những hình ảnh quen thuộc như cây đa, giếng nước, sân đình hay những nếp nhà mái chảy, cổng gỗ, cột lim; mà là sự hiện diện của những căn biệt thự cổ mang kiến trúc Pháp đặc trưng.
Làng Cựu
Dẫu thời gian đã phủ lên những lớp rêu phong khiến nhiều căn biệt thự xuống cấp, nhưng vẻ đẹp của chúng vẫn minh chứng cho một thời lịch sử vàng son và sự giàu có nức tiếng của ngôi làng này.
Hồi ức về một thời “diều gặp gió”
Ông Nguyễn Thiện Tứ (80 tuổi), một người con của làng Cựu và là người đam mê sưu tầm tư liệu về quê hương, thường được ví như hướng dẫn viên tận tụy cho du khách phương xa. Ông Tứ cho biết, làng Cựu hình thành từ nhiều thế kỷ trước, ban đầu người dân chủ yếu sống bằng nghề nông và đánh bắt cá ven sông Nhuệ.
Bước ngoặt của làng đến từ một biến cố lớn vào năm 1921, khi một vụ hỏa hoạn thiêu rụi gần như toàn bộ nhà cửa, buộc người dân phải tỏa đi các nơi mưu sinh. Một số người may mắn lên Hà Nội, làm thuê cho các hiệu may âu phục của người Pháp. Vừa làm vừa học, họ nhanh chóng thành nghề, mở hiệu riêng và kinh doanh cả nguyên liệu may mặc. Cũng có giả thuyết cho rằng, vào những năm 1930, một người làng sang Pháp học nghề may rồi trở về truyền dạy cho con cháu.
Từ đó, người làng Cựu mở hàng loạt hiệu may lớn tại các phố sầm uất như Hàng Ngang, Hàng Đào, Hàng Trống. Các hiệu may thường lấy chữ “Phúc” hoặc “Phú” để đặt tên như Phúc Hưng, Phúc Mĩ, Phú Cường…, chuyên may comple và đầm tân thời cho người Pháp cùng giới thượng lưu Hà thành, Sài Gòn.
Những năm 1930-1940, kinh tế người làng phất lên như “diều gặp gió”. Không chỉ giàu nhờ may mặc, nhiều cụ còn phất lên nhờ buôn gỗ, sản xuất vật liệu xây dựng. Có tiền, họ mời kiến trúc sư, thợ giỏi từ Hà Nội về xây dựng những ngôi nhà kiên cố, lát đá xanh ngõ ngách, xây cổng làng, trường học và nhà hộ sinh.
Ông Tứ chia sẻ đầy tự hào: “Trường học Huỳnh Thúc Kháng tại làng thời ấy còn thuê cả giáo viên từ Hà Nội về dạy tiếng Pháp cho học sinh. Giáo dục, y tế đều được quan tâm phát triển”. Theo ông, thời điểm đó hiếm có ngôi làng nào sung túc như làng Cựu.
Kiến trúc giao thoa Á – Âu độc đáo
Ngày nay, làng Cựu là điểm đến thu hút giới nhiếp ảnh, kiến trúc sư và du khách yêu lịch sử bởi vẻ đẹp kiến trúc độc đáo. Khác với các biệt thự Pháp ở Sa Pa hay Đà Lạt, kiến trúc tại làng Cựu là sự kết hợp hài hòa, sáng tạo giữa kiến trúc kinh viện châu Âu và nét truyền thống Việt Nam.
Dấu ấn rõ nét nhất nằm ở chiếc cổng làng phía Tây uy nghi xây theo lối quyển thư, tựa như cuốn sách khổng lồ mở ra đón khách. Vọng các có mái ngói, bờ đao cong vút, đắp nổi hình nghê. “Mỗi chi tiết trên cổng đều mang ý nghĩa riêng. Ví dụ như mặt trong cổng có đắp chiếc nậm rượu – thể hiện mong cầu no đủ, đắp con dơi tượng trưng cho chữ phúc…”, cụ Tứ giải thích.
Bên trong làng, những đường cong vòm mềm mại, các mảng khối vuông vức kiểu Pháp hòa quyện cùng họa tiết trang trí đậm chất Việt như tôm, dơi, nậm rượu trên cổng các ngôi nhà. Ông Tứ cho hay, trong làng hiện còn 49 ngôi nhà, biệt thự cổ. Tuy nhiên, nhiều căn hiện khóa trái cửa, chỉ được con cháu dùng làm nơi thờ tự hoặc trở về mỗi dịp lễ, Tết.
Đánh thức tiềm năng du lịch di sản
Nhận thấy giá trị to lớn của “bảo tàng sống” này, hiện nay UBND xã Chuyên Mỹ cùng các sở ban ngành và trường Đại học Xây dựng đang lên kế hoạch trùng tu, bảo tồn các ngôi nhà cổ.
Đặc biệt, tháng 10/2025, Sở Du lịch Hà Nội đã giới thiệu tuyến du lịch “Con đường Di sản Nam Thăng Long – Tinh hoa làng nghề Việt”. Tuyến du lịch này kết nối làng Cựu với các điểm đến nổi tiếng khác như làng Ngâu (rượu hoa cúc chi), làng Phúc Am (tín ngưỡng dân gian) và làng Hạ Thái (sơn mài). Đây hứa hẹn là hành trình đưa du khách khám phá chiều sâu văn hóa, nơi lưu giữ tinh hoa lao động và kiến trúc giao thoa Á – Âu độc đáo của vùng đất ven sông Nhuệ.
0 Comments