Khi chuẩn bị đón một sinh linh chào đời, sự chú ý thường được đổ dồn vào người mẹ: từ sự lên xuống của nội tiết tố, sự dịch chuyển của các cơ quan nội tạng đến sự định hình lại của não bộ. Tuy nhiên, ít ai biết rằng cơ thể người đàn ông cũng đang âm thầm biến đổi để sẵn sàng làm cha.
Theo nhà linh trưởng học Sarah Blaffer Hrdy trong cuốn sách Father Time, nam giới có đầy đủ hệ thống sinh học cần thiết để “bảo vệ và nuôi dưỡng con cái không kém gì những người mẹ tận tụy nhất”. Các nghiên cứu học thuật cũng khẳng định: Làm cha thay đổi người đàn ông theo cách tương tự làm mẹ biến đổi người phụ nữ. Sự gắn kết của người cha với em bé càng nhiều, sự chuyển hóa sinh học này càng sâu sắc.
Ảnh: iStock
Sự sụt giảm testosterone
Từ cuối thế kỷ 20, khoa học đã ghi nhận sự thay đổi nội tiết tố ở con đực của nhiều loài động vật có vú khi chúng chăm sóc con non. Ở người, nghiên cứu đột phá năm 2000 của hai học giả Canada là Katherine Wynne-Edwards và Anne Storey cũng khẳng định điều tương tự: những người làm cha có mức testosterone thấp hơn hẳn so với đàn ông chưa có con.
Để làm rõ hơn, nhà nhân chủng học Lee Gettler (Đại học Notre Dame, Mỹ) đã thực hiện một khảo sát kéo dài 4 năm tại Philippines. Kết quả cho thấy, nam giới sau khi có con bị giảm testosterone đáng kể. Đặc biệt, người cha càng dành nhiều thời gian chăm sóc và ngủ cùng con, mức sụt giảm càng lớn. Theo Gettler, sự sụt giảm này là cách cơ thể sinh học giúp đàn ông bớt đi bản năng cạnh tranh, từ đó gắn kết hơn với gia đình và nhạy bén hơn với tiếng khóc của trẻ.
Sự thay đổi này thậm chí diễn ra từ rất sớm. Nghiên cứu của James K. Rilling (Đại học Emory, Mỹ) phát hiện ra rằng chỉ 4 tháng sau khi người vợ thụ thai, mức testosterone và vasopressin của các ông bố tương lai đã bắt đầu giảm đi.
Làn sóng ‘hormone tình yêu’
Trong quá trình sinh nở, oxytocin (hormone tình yêu) giúp người mẹ giảm đau và gắn kết với bé. Tuy nhiên, các khảo sát toàn cầu cho thấy lượng oxytocin cũng tăng vọt ở các ông bố trong những giờ đầu sau sinh, đặc biệt khi họ thực hiện phương pháp “da kề da”, chơi đùa hoặc tương tác với trẻ. Lượng oxytocin càng cao, người cha càng khao khát tương tác với con, tạo ra một vòng lặp cảm xúc tích cực.
Bên cạnh oxytocin, vasopressin – hormone thường liên quan đến tính hiếu chiến – bị ức chế mạnh ở những người sắp làm cha. Trong khi đó, prolactin – dưỡng chất vốn nổi tiếng với vai trò kích thích tiết sữa ở phụ nữ – lại tăng lên. Theo nhà tâm lý học lâm sàng Darby Saxbe, mức prolactin trước khi sinh dự báo được mức độ tận tụy của người cha khi em bé ra đời, minh chứng rằng đàn ông cũng trải qua quá trình thích nghi nội tiết tương tự phụ nữ.
Tranh minh họa: BBC Future
Não đàn ông ‘dậy thì lần hai’ khi làm cha
Những biến đổi nội tiết này để lại dấu ấn rõ nét trên não bộ. Qua việc quét não các ông bố trước và sau khi có con, nhóm Darby Saxbe phát hiện cấu trúc thần kinh của họ đang được định hình lại để thích ứng với vai trò mới. Saxbe ví sự chuyển đổi này như đợt “dậy thì thứ hai” của não bộ. Quy luật ở đây là “sử dụng hoặc đánh mất”: người cha càng tham gia sâu vào việc chăm con, não bộ càng thay đổi mạnh mẽ.
Sự kỳ diệu này được minh chứng rõ nhất qua nghiên cứu năm 2014 của giáo sư Ruth Feldman (Israel). Khi theo dõi não bộ của các phụ huynh lúc xem video về con mình, bà nhận thấy: Ở các cặp dị tính (mẹ chăm sóc chính), vùng hạch hạnh nhân (amygdala – trung tâm kiểm soát phản xạ bản năng và cảm xúc) của người mẹ sáng lên, trong khi người bố có sự kích hoạt nhiều hơn ở vùng não tư duy xã hội.
Tuy nhiên, ở các cặp đồng tính nam trực tiếp làm nhiệm vụ chăm sóc chính, vùng hạch hạnh nhân của họ kích hoạt mạnh mẽ hệt như những người mẹ. Điều này chứng minh làm cha theo đúng nghĩa đen đã cấu trúc lại bộ não đàn ông.
Đồng An (Theo BBC)
0 Comments