(Tinsao.net) – Không chỉ là một trong bốn cung đèo hiểm trở nhất vùng núi phía Bắc, đèo Pha Đin còn được biết đến như một “chứng nhân” lịch sử, nơi ghi dấu tinh thần quả cảm của quân và dân ta trong Chiến dịch Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu.
Từ cung đường “nơi đất trời gặp nhau”…
Nằm trên Quốc lộ 6, nối liền hai tỉnh Sơn La và Điện Biên, đèo Pha Đin từ lâu đã danh bất hư truyền là một trong “tứ đại đỉnh đèo” của vùng Tây Bắc, sánh ngang với đèo Ô Quy Hồ, Mã Pì Lèng và Khau Phạ. Theo ngôn ngữ của đồng bào dân tộc Thái Đen, “Phạ Đin” có nghĩa là nơi trời và đất gặp nhau. Cái tên này vừa gợi tả vẻ đẹp hùng vĩ, vừa chỉ những vách núi dựng đứng, hiểm trở khó vượt qua.
Trong ký ức của nhiều người, cung đèo này từng là một thử thách thực sự với chiều dài khoảng 32km, sở hữu gần 130 khúc cua nguy hiểm và nhiều đoạn hẹp chỉ vừa đủ cho một chiếc xe ô tô lưu thông.
Đèo Pha Đin
…Đến “tọa độ lửa” của tinh thần thép
Hơn 70 năm trước, trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đèo Pha Đin giữ vai trò xương sống, là tuyến giao thông huyết mạch nối hậu phương với chiến trường Điện Biên Phủ. Để tiến vào lòng chảo Mường Thanh, mọi đoàn xe thồ, dân công hỏa tuyến và bộ đội đều phải vượt qua cung đường hiểm yếu này.
Khí thế hào hùng của một thời khói lửa ấy đã đi vào thơ ca của nhà thơ Tố Hữu qua những dòng chữ bất hủ trong bài Hoan hô chiến sĩ Điện Biên: “Dốc Pha Đin, chị gánh, anh thồ Đèo Lũng Lô, anh hò chị hát Dù bom đạn xương tan, thịt nát Không sờn lòng, không tiếc tuổi xanh”…
Nhận rõ tầm quan trọng chiến lược của đèo, thực dân Pháp đã biến nơi đây thành một tọa độ lửa. Chúng huy động máy bay liên tục tuần tiễu, trút xuống trung bình 16 tấn bom đạn mỗi ngày, có lúc lên tới hơn 100 quả bom nhằm cắt đứt đường tiếp tế của ta.
Thế nhưng, dưới mưa bom bão đạn, hàng nghìn chiến sĩ công binh, thanh niên xung phong và dân công hỏa tuyến vẫn kiên cường bám trụ. Những nỗ lực phi thường ấy được khắc ghi trang trọng trên tấm bia tưởng niệm tại điểm giao giữa tuyến đường cũ và mới:
“Đèo Pha Đin dài 32km, điểm cao nhất là 1.648m so với mực nước biển. Đây là nơi hứng chịu nhiều trận oanh tạc bằng máy bay của thực dân Pháp nhằm ngăn chặn đường tiếp vận vũ khí, đạn dược, lương thực, thực phẩm của ta phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ. Dưới làn bom đạn của kẻ thù, với lòng quyết tâm và tinh thần quả cảm, bộ đội, dân công và thanh niên xung phong vẫn bám trụ, vừa phá đá mở đường, vừa tháo gỡ bom mìn, giữ vững mạch máu giao thông, đảm bảo chi viện kịp thời cho chiến dịch đến ngày toàn thắng”.
Sau nhiều lần cải tạo để phục vụ phát triển kinh tế – xã hội, diện mạo đèo Pha Đin đã có nhiều thay đổi. Cung đường hiện nay được rút ngắn xuống còn khoảng 26km với 60 khúc cua. Độ dốc đã giảm đáng kể và mặt đường được mở rộng gần gấp đôi so với trước kia, giúp việc lưu thông trở nên thuận tiện và an toàn hơn.
Với những giá trị lịch sử đặc biệt, năm 2020, đèo Pha Đin chính thức được xếp hạng Di tích lịch sử Quốc gia. Để tri ân các anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống, công trình Đền thờ liệt sĩ tại Khu lịch sử – văn hóa đèo Pha Đin với diện tích hơn 15.000m² đã được khởi công. Giai đoạn I của công trình được khánh thành vào ngày 26/4/2024, trở thành một điểm nhấn văn hóa, tâm linh hài hòa giữa núi rừng đại ngàn.
Điểm đến du lịch và cửa ngõ giao thương
Ngày nay, đèo Pha Đin không chỉ là một di tích lịch sử mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối tỉnh Điện Biên với miền xuôi, các tỉnh Tây Bắc và nước bạn Lào qua cửa khẩu quốc tế Tây Trang.
Bên cạnh sức hút từ câu chuyện lịch sử, cung đèo vẫn giữ trọn vẻ đẹp thiên nhiên hùng vĩ với mây phủ quanh năm và những cung đường uốn lượn tuyệt mỹ, hấp dẫn đông đảo du khách. Cuộc sống của đồng bào người Mông trên đỉnh đèo cũng đang khởi sắc từng ngày nhờ các mô hình du lịch cộng đồng và phát triển kinh tế, góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng của vùng đất giàu truyền thống này.
Dấu tích về tinh thần “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” vẫn còn đó trên mỗi mét đường, nhắc nhở thế hệ mai sau về một thời oanh liệt trên đỉnh Pha Đin huyền thoại.
0 Comments