(Tinsao.net) – Hơn 100 năm qua, các nhà khoa học vẫn chưa thể đưa ra chính xác về nguyên nhân gây ra bệnh ngủ kỳ lạ từng giết nửa triệu người trên thế giới.
Cách đây hơn một thế kỷ, thế giới đã phải đối mặt với một đại dịch mà nhiều người không hề biết đến. Đại dịch nổi tiếng đó là dịch cúm Tây Ban Nha (thực chất bắt nguồn từ Mỹ), đã tàn phá thế giới từ năm 1918 đến năm 1920. Chỉ trong hai năm ngắn ngủi, chủng H1N1 của virus cúm A đã giết chết hơn 50 triệu người trên toàn thế giới và ảnh hưởng đến ít nhất một phần năm dân số thế giới.
Hơn 100 năm qua, các nhà khoa học vẫn chưa thể đưa ra chính xác về nguyên nhân gây ra bệnh ngủ kỳ lạ từng giết nửa triệu người trên thế giới.
Tuy nhiên, cùng thời điểm đó, một căn bệnh ít nguy hiểm hơn nhưng hoàn toàn xa lạ với giới nghiên cứu y học khi đó cũng đang âm thầm lan rộng khắp thế giới. Đó là bệnh viêm não ngủ lịm (encephalitis lethargica – EL), một hội chứng thần kinh còn được gọi là “bệnh ngủ gật” vì các triệu chứng của nó thường bao gồm chứng ngủ nhiều – bệnh nhân hầu như ngủ cả ngày. Mặc dù không nguy hiểm bằng dịch cúm Tây Ban Nha, đại dịch EL vẫn cướp đi sinh mạng của khoảng nửa triệu người từ năm 1917 đến năm 1930 và gây tổn hại nghiêm trọng cho hàng trăm nghìn người khác.
Bệnh viêm não ngủ lịm kỳ lạ từng giết nửa triệu người mà không rõ nguyên nhân.
Mặc dù phần lớn thế giới đã quên đi đại dịch sau khi nó qua đi, các nhà khoa học ngày nay vẫn coi căn bệnh ít được biết đến này là một trong những bí ẩn y học lớn nhất của thế kỷ 20.
Hơn một trăm năm sau khi tìm lại những tư liệu từ bác sĩ người Áo Constantin von Economo lần đầu tiên mô tả triệu chứng EL bùng phát vào năm 1917, các nhà khoa học vẫn chưa chắc chắn về nguyên nhân gây ra đại dịch này, cách thức lây truyền, hay quan trọng nhất là dự đoán liệu một đại dịch tương tự có thể xảy ra một ngày nào đó nữa hay không.
Theo tư liệu mà bác sĩ người Áo Constantin Von Economo đã công bố những quan sát của mình về EL mà ông cho là một căn bệnh lạ đang lan rộng khắp châu Âu khi đó. Căn bệnh này gây ra các triệu chứng thần kinh bất thường. Một số bệnh nhân có triệu chứng ngủ nhiều, ngủ cả ngày – họ có thể bị đánh thức nhưng sẽ ngủ lại gần như ngay lập tức. Những người khác lại có triệu chứng tăng động và mất ngủ.
Bệnh nhân EL thường gặp phải các biến chứng dẫn đến tình trạng bất động vĩnh viễn. Nguồn: Wikipedia Commons.
Hơn 50% trường hợp dẫn đến tử vong, và những người sống sót thường bị tàn tật về tinh thần hoặc thể chất vĩnh viễn. Và chính Von Economo là người đã đặt tên cho căn bệnh lạ này là bệnh “viêm não ngủ lịm”.
Một trong những khía cạnh khó hiểu của đại dịch EL là bệnh không phải lúc nào cũng diễn tiến theo cùng một cách ở các trường hợp mắc bệnh khác nhau . Ví dụ, trong một số trường hợp, EL giết chết bệnh nhân nhanh chóng. Trong những trường hợp khác, nó ảnh hưởng đến nạn nhân trong một thời gian dài. Đôi khi nó gây ra chứng ngủ nhiều, và những lúc khác lại kích thích mức độ hoạt động tăng cao. Bản chất không rõ ràng của các triệu chứng viêm não ngủ gật được phản ánh trong mô tả mà Von Economo đã viết trong giai đoạn đầu của dịch bệnh.
“Chúng ta đang đối phó với một loại bệnh ngủ, có diễn biến kéo dài bất thường”, ông viết. “Các triệu chứng đầu tiên thường cấp tính, với đau đầu và khó chịu. Sau đó, trạng thái buồn ngủ xuất hiện, thường đi kèm với mê sảng chủ động mà bệnh nhân có thể dễ dàng tỉnh dậy […]. Tình trạng buồn ngủ mê sảng này có thể dẫn đến tử vong, nhanh chóng, hoặc trong vòng vài tuần. Mặt khác, nó có thể kéo dài không thay đổi trong nhiều tuần hoặc thậm chí nhiều tháng với các giai đoạn kéo dài hàng giờ, hàng ngày hoặc thậm chí lâu hơn”, Von Economo viết thêm.
Von Economo cuối cùng đã công bố hàng chục bài báo về EL và khởi xướng nỗ lực khoa học kéo dài cả thế kỷ để hiểu rõ hơn về căn bệnh khó hiểu này. Theo Hiệp hội Vi sinh vật học Hoa Kỳ , EL có thể được mô tả là gồm hai giai đoạn. Trong giai đoạn cấp tính, như đã được chỉ ra trong các báo cáo đầu tiên của Von Economo về căn bệnh này, các triệu chứng giống cúm xuất hiện và sau đó là tình trạng buồn ngủ cực độ hoặc trong một số trường hợp tạo ra hưng cảm. Nếu bệnh nhân sống sót qua giai đoạn này, thì giai đoạn mãn tính thứ hai, thường có các triệu chứng giống bệnh Parkinson, sẽ bắt đầu. Khoảng 50% những người sống sót sau EL bị thay đổi vĩnh viễn sau trải nghiệm này, tỷ lệ này thậm chí còn cao hơn ở trẻ em, bao gồm cả những thay đổi hoàn toàn về tính cách hoặc thậm chí là rối loạn tâm thần.
Một giả thuyết nổi bật về nguyên nhân gây ra đại dịch EL nhấn mạnh sự tương đồng của nó với dịch cúm Tây Ban Nha. Bằng chứng chính cho thấy hai bệnh này có liên quan là sự trùng hợp ngẫu nhiên khi cả hai đều xuất hiện cùng một lúc và cùng một khu vực. Điều đáng chú ý là, các báo cáo về viêm não cũng liên quan đến dịch cúm từ năm 1889 đến năm 1892, trong đó các nạn nhân gặp phải các triệu chứng thần kinh khác tương tự như những triệu chứng do EL gây ra.
Tuy nhiên, bệnh EL vẫn tiếp tục tồn tại gần 10 năm sau khi dịch cúm Tây Ban Nha biến mất. Và trong nhiều thập kỷ, các nghiên cứu tập trung vào các mẫu não của bệnh nhân EL nhưng đã không thể thiết lập được mối liên hệ rõ ràng giữa hai bệnh. Thay vào đó, vào năm 2012, một nhóm các nhà nghiên cứu đã đề xuất rằng thủ phạm có thể là một loại enterovirus (một loại virus RNA). Virus bại liệt là một ví dụ về enterovirus, và các chủng khác được biết là gây ra tình trạng cơ bắp bị giãn và yếu đi. Các giả thuyết khác cho rằng rối loạn tự miễn dịch có thể là nguyên nhân, mặc dù lời giải thích như vậy khó có thể biện minh được do mức độ lây lan rộng rãi của bệnh.
Đến nay, các nhà khoa học vẫn chưa chắc chắn về nguyên nhân gây ra EL, nhưng hậu quả của bệnh rất tàn khốc. Người sống sót cuối cùng được biết đến sau đại dịch EL là Philip Leather, đã qua đời ở tuổi 82 vào năm 2002. Ông đã dành phần lớn cuộc đời bất động trong một bệnh viện tâm thần. Ngày nay, căn bệnh này cực kỳ hiếm gặp, với Hiệp hội Vi sinh vật học Hoa Kỳ báo cáo rằng chỉ có 80 trường hợp được ghi nhận trong 85 năm qua.
Căn bệnh bí ẩn này ít được biết đến, nhưng vẫn còn phải xem liệu nó sẽ chỉ là một hiện tượng kỳ lạ trong lịch sử hay sẽ quay trở lại với sức tàn phá bất ngờ trong tương lai.
0 Comments